
Festival of the Dead: Three Poems by Noel Galon de Leon
Festival of the Dead (Hiligaynon)
Iselebrar naton ang kaalam sang mga ginpapungko naton sa gobyerno!
Tion ini kon sa diin dapat nagapasalamat kita sa Dios
Nga ginhatagan Niya kita sang mga maalam nga opisyales.
Panginbulahan naton ang kasagad sang aton mga lider, napinsaran
Nila ang mga proyekto, parehas sang Guimaras Umbrella Festival,
Matuod-tuod nga sabat sa sakit sang balatyagon sang mga namatyan sa trahedya.
Dayawon, kag dapat lang nga ipabugal ang aton mga lider,
Kapin pa ang presidente nga padayon nga ginahimo ang iya obra
Bilang presidente sang taggumatayon naton nga pungsod Filipinas.
Maghimo pa kita sang madamo nga festival, siguraduhon naton nga representasyon
Ini sang aton kultura bilang mga Filipino: buhi, buta sang kolor, kag makawiwili
Samtang ang kalabanan sang mga crewmen sang pump boat, mga bolante,
Kag ang mga bata kag istudyante, padayon nga uhaw sa ila
Tumanduk nga baybay, gutom sa ila nga lupa, wala sing itanum,
Kag ang garok sang tyan ipalupu lang anay.
Kon ako mangin presidente, may pinasahi ako nga proyekto
Nga akon gid ipapasar, tudluan ko mangkali ang mga bata, indi
Mang-arado, kalihon nila ang lupa nga ginatindugan
Sang mga hulam nila nga balay, kag didto sila dululungan ilubong,
Tudluan ko maglangoy ang mga bata, pasalumon hasta
Sa pusud sang baybay hasta nga lamunon sila sang mga tinuga
Nga bisan ang mga maalam sa kadagatan indi makahatag ngalan.
Panginbulahan naton ang bag-ong Guimaras Umbrella Festival,
Ang pinakanami kag ginpaminsaran nga proyekto sang gobyerno
Kay bwas nga adlaw, may bag-o naman kita nga paabuton nga selebrasyon.
Festival of the Dead (Filipino)
Magdiwang tayo sa talino ng ating mga inihalal sa gobyerno!
Ito ang panahon na dapat ay nagpapasalamat tayo sa Diyos,
Dahil binigyan niya tayo ng matatalinong lingkod-bayan.
Ipagbunyi natin ang husay ng ating mga lider, naiisip
Nila ang mga proyektong tulad ng Guimaras Umbrella Festival,
Tunay na sagot sa kasawian ng mga naulila ng trahedya.
Saludo, at dapat lang na maging proud tayo sa ating mga lider,
Lalo na sa ating presidente na patuloy na ginagawa ang kaniyang tungkulin
Bilang presidente ng ating naghihingalong bansa, ang Filipinas!
Gumawa tayo ng marami pang festival, at siguraduhing representasyon
Ng ating kultura bilang Filipino: Makulay, buhay, at nakaaaliw
Habang ang marami sa mga crewmen ng pump boat, bolante,
At mga bata’t estudyante ay patuloy na inuuhaw sa sarili nilang
Karagatan, nagugutom sa sarili nilang lupa, walang maitanim,
At ang kalam ng sikmura ay pwedeng isantabi, muna.
Kapag ako ang naging presidente, may pinasahi akong proyekto
Na ipapasa, tuturuan kong magbungkal ang mga bata, hindi ko sila
Tuturuang magsaka, bubungkalin nila ang lupang kinatitirikan
Ng mga hiram nilang bahay, at doon ililibing sila ng sabay-sabay.
Tuturuan kong lumangoy ang mga bata, pasisisirin hanggang
Sa pusod ng dagat hanggang sa lamunin sila ng mga lamang-dagat
Na hindi kailanman mapangangalanan ng mga eksperto ng dagat.
Magdiwang tayo sa bago nating Guimaras Umbrella Festival,
Ang pinakamatalino at pinag-isipang proyekto ng ating gobyerno
Dahil bukas may bago na naman tayong sasalubinging pista.
Festival of the Dead (English)
Let us celebrate the wise men we chose for the government
This is the time to thank God
For the sensible public servants He gave us.
Let us celebrate the way our leaders think
Of projects like the Guimaras Umbrella Festival,
The true remedy for the unfortunate victims of the tragedy.
Salute, and proud we should be of our leaders
More so of our president who continuously does his job
As the father of this dying country, the Filipinas!
Let’s make more festivals, and make sure they represent
Our culture of Filipinos: vibrant, alive, and entertaining
While most of our pump boat crewmen, local vendors,
The children, and the students still thirst in their own
Sea, famish in their own lands, with nothing to plant,
Choosing to forget the pangs of hunger for now.
If I become the president, I have a unique project
To implement: to teach children how to dig. I will not teach them
To farm, for they will till the ground
Where their borrowed homes stand, and that is where they will be buried together.
I will teach children to swim, and dive
To the deepest part of the sea until they are swallowed by sea creatures
That remain unnamed, even by the smartest experts of the sea.
Let us celebrate our new Guimaras Umbrella Festival,
The best and well-thought-out project of our government
Because tomorrow, we have yet another festival to look forward to.
Welcome to Guimaras (Hiligaynon)
Gina-abi-abi ang tanan nga turista
Sa amon nga probinsya, diri indi lang
Matam-is ang paho, pati ang yuhom
Sang mga Guimarasnon ginasubayan.
May istorya ako, diri sa amon isla
Indi namon apin ang baybay, kundi kontra.
Paano ginlamon sini bilog
Ang isa ka pumpboat nga puno sang paho.
Kanugon! Ibaligya pa man tani
Sa manggaranon nga Intsik sa downtown
Agod makabakal sang bugas, gatas,
Ukon bulong sang bata, mal-am sa balay.
Gina-abi-abi ang tanan nga turista
Sa amon nga probinsya, diri indi lang
Isa ang pista, ang ginaselebrar
Indi lang ang katam-is sang paho.
May istorya ako, importante para sa amon
Ang payong, amo gani nga napinsaran sang amon gobyerno
Nga maghimo sang bag-o nga festival
Pagatawgon nga Guimaras Umbrella Festival.
Bongga! Amo ini ang sabat sa gutom sa isla
Ari na ang bulong nga makapaayo
Sa sakit nga dulot sa mga namatyan, may
Istorya ako. Indi ini parte sa paho.
Welcome to Guimaras (Filipino)
Gina-abi-abi ang lahat ng turista
Sa aming probinsya, dito hindi lang
Matamis ang mangga, maging ang ngiti
Ng mga Guimarasnon ay nilalanggam.
May kuwento ako, dito sa aming isla
Hindi namin kakampi ang dagat, kaaway
Paano ba nama’y nilamon nito nang buo
Ang isang pumpboat na puno ng mangga.
Sayang! Ibibenta pa naman sana
Sa mayamang Intsik sa downtown,
Upang makabili ng bigas, gatas,
O gamot ng bata at matanda sa bahay.
Gina-abi-abi ang lahat ng turista
Sa aming probinsya, dito hindi lang
Isa ang festival, hindi lang mangga
Ang aming ginaselebrar.
May kuwento ako, importante para sa amin
Ang umbrella, kaya ang naisip ng aming
Gobyerno magtatag ng bagong festival
Tatawaging Guimaras Umbrella Festival.
Bongga! Ito ang sagot sa gutom ng isla.
Narito na ang gamot na magpapagaling
Sa sakit at kirot ng mga naulila, mayroon
Akong kuwento, hindi ito tungkol sa mangga.
Welcome to Guimaras (English)
Welcome, tourists,
To our province, where mangoes
Are not the only things that are sweet, but also the smiles
Of Guimarasnon that lure the ants.
Let me tell you a story. Here in our island
The sea is not our friend, but a foe
It swallowed a pump boat
Full of mangoes whole.
What a waste! It should have been sold
To the rich Chinese in downtown,
To buy rice, milk,
And medicine for the children and elders back at home.
Welcome, tourists,
To our province, where there isn’t
Only one festival, and mangoes
Are not the only thing celebrated.
Let me tell you a story of an umbrella that
Is so important to us that our government thought
Of putting up a new festival
To be called the Guimaras Umbrella Festival.
Bongga! A real remedy to the hunger in the island.
Here is a dose of medicine to heal
The pain and devastation of the victims. I have
A story to tell, and this is not about the mangoes.
Guimaras Umbrella Festival (Hiligaynon)
Tabi-tabi phowz
Pila ang magasto magbakal sang payong?
Diin kwaon ang kwarta nga ibakal sang payong?
San-o himuon ang procurement sang payong?
Tabi-tabi phowz
Ano kapag-on ang mga payong?
Hasta san-o magamit ang mga payong?
May 2nd Guimaras Umbrella Festival ayhan?
Tabi-tabi phowz
Sin-o ayhan ang nakapinsar sang amo sini nga proyekto?
Linti. Gin-una pa ang pagbakal kang payong
Kaysa sa kandila kag pangamuyo para sa mga nagkalamatay.
Tabi-tabi phowz
Multuhon tani kamo sang baybay.
Lamunon tani kamo sang duta.
Kag isuka sang inyo mismo nga konsensya.
Guimaras Umbrella Festival (Filipino)
Tabi-tabi pohwz.
Magkano ang gagastosin sa pagbili ng umbrella?
Saan kukunin ang perang pambili ng umbrella?
Kailan gagawin ang procurement ng umbrella?
Tabi-tabi pohwz.
Gaano katibay ang mga umbrella?
Hanggang kailan magagamit ang mga umbrella?
Magkakaroon ba ng 2nd Guimaras Umbrella Festival?
Tabi-tabi pohwz.
Sino ang nakaisip ng ganitong programa?
Linti. Inuna pa ang pagbili ng umbrella,
Kesa sa kandila at panalangin ng mga naulila.
Tabi-tabi pohwz.
Multuhin sana kayo ng dagat.
Lamunin ng lupa.
At isuka ng inyong mga konsensya.
Guimaras Umbrella Festival (English)
Tabi-tabi phowz
How much will one spend to buy an umbrella?
Where will the money come from to buy this umbrella?
When will the procurement be made for the umbrella?
Tabi-tabi phowz
How sturdy are the umbrellas?
Until when can we use the umbrellas?
Will there be a 2nd Guimaras Umbrella Festival?
Tabi-tabi phowz
Who thought of this project?
Linti! You think of buying umbrellas
Instead of candles and prayers for the victims.
Tabi-tabi phowz
May you be haunted by the sea.
Swallowed by the ground.
And disowned by your own conscience.
21 October 2019
UP Visayas




















